رضوی گزارش می‌دهد؛
بنیاد امام رضا(ع)؛ در مسیر عبور از جشنواره‌های داخلی به رویدادهای بین‌المللی
به گزارش سرویس بین‌الملل و جهان اسلام رضوی؛ فعالیت‌های بنیاد بین‌المللی فرهنگی هنری امام رضا(ع) در نیمه اول سال جاری نشان می‌دهد که این مجموعه وابسته به وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، در کنار ادامه شبکه گسترده جشنواره‌ها و رویدادهای فرهنگی و هنری رضوی در داخل کشور، تلاش کرده است مفهوم «بین‌المللی شدن» را از یک عنوان تشریفاتی فراتر برده و به تدریج آن را به بخشی از سیاست فرهنگی خود تبدیل نماید. این جهت‌گیری که در واقع تلاش برای احیای دستاوردهای گذشته این بازوی تخصصی وزارت فرهنگ در حوزه فرهنگ رضوی است را می‌توان در چند سطح مشاهده کرد؛ تلاش برای ارتباط با هنرمندان کشورهای مسلمان، استفاده از ظرفیت سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی و رایزنان فرهنگی، توجه به زائران خارجی، برگزاری نشست‌های مرتبط با دیپلماسی فرهنگی، دوزبانه کردن برخی سامانه‌ها و فراخوان‌ها و همچنین تبدیل جشنواره‌های داخلی به رویدادهایی با قابلیت عرضه بین‌المللی.
البته یک نکته مهم در معرفی و ارزیابی اقدامات این نهاد، توجه به این مسئله است که بخشی از این اقدامات بین‌المللی بنیاد هنوز در مرحله طراحی، توسعه زیرساخت یا ایجاد ظرفیت قرار دارد و نمی‌توان همه آنها را فعالیت برون‌مرزیِ تحقق‌یافته تلقی کرد. این تمایز برای ارزیابی دقیق عملکرد بنیاد اهمیت دارد. چرا که بنا بر تغییرات سیاستی و مدیریتی در ادوار گذشته برخی از شاخص‌ترین ابتکارات بین‌المللی بنیاد امام رضا(ع)، متوقف، تعطیل و یا محدود شده بود.
«بین‌المللی‌سازی» دغدغه همیشگی بنیاد
یکی از مهم‌ترین دیدگاه‌ها در این رابطه که دغدغه توسعه روابط بین‌المللی را نشان می‌دهد، اظهارات آقای فرشید فلاح، مدیرعامل بنیاد بین‌المللی فرهنگی هنری امام رضا(ع) است. او در شهریورماه جاری تأکید کرد که یکی از راهبردهای بنیاد، بین‌المللی کردن جشنواره‌های رضوی و ایجاد ارتباط با هنرمندان کشورهای مسلمان است. به گفته او، جشنواره‌های رضوی در ۳۲ عنوان موضوعی و در ۳۲ استان برگزار می‌شوند و بنیاد تلاش دارد این شبکه گسترده داخلی را به سمت رویدادهای بین‌المللی سوق دهد.
این سخنان از آن جهت اهمیت دارد که نشان می‌دهد «بین‌المللی» در نام بنیاد صرفاً یک عنوان اداری نیست بلکه مدیران فعلی بنیاد می‌کوشند آن را به یک جهت‌گیری عملی تبدیل کنند. با این حال، آقای فلاح تصریح کرده است که همه جشنواره‌ها هنوز بین‌المللی نشده‌اند و برای نمونه، جشنواره تئاتر رضوی همچنان در سال جاری یک رویداد ملی است. بنابراین باید میان ظرفیت بین‌المللی و بین‌المللی بودن بالفعل تفاوت گذاشت.
در واقع مدل مورد نظر بنیاد این است که ابتدا رویدادهای ملی از نظر کیفیت، سازمان‌دهی، تولید اثر و شبکه مخاطبان تقویت شوند و سپس بخشی از آنها قابلیت ارتباط با هنرمندان و مخاطبان کشورهای دیگر را پیدا کنند.
نشست دیپلماسی فرهنگی؛ مهم‌ترین نشانه رویکرد خارجی بنیاد
یکی از قابل توجه‌ترین اقدامات اخیر، برگزاری دومین هم‌اندیشی «جایگاه دیپلماسی فرهنگی با تأکید بر حوزه زیارت و فرهنگ رضوی» با مشارکت بنیاد بین‌المللی امام رضا(ع)، سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی و معاونت بین‌الملل آستان قدس رضوی بود.
اهمیت این نشست در ترکیب برگزارکنندگان و حاضران آن است. در این برنامه، علاوه بر مسئولان ایرانی، مهمانان خارجی و کارشناسان حوزه بین‌الملل از ایران و جهان اسلام حضور داشتند. محور اصلی بحث نیز جایگاه مشهد و فرهنگ رضوی در دیپلماسی فرهنگی و ارتباطات میان ملت‌ها و جوامع اسلامی بود.
این رویداد را می‌توان یکی از مهم‌ترین تلاش‌ها برای ارتقای جایگاه بین‌المللی بنیاد دانست؛ زیرا فعالیت رضوی در این چارچوب صرفاً به تولید شعر، عکس، نمایش یا برگزاری جشنواره محدود نمی‌شود، بلکه زیارت و فرهنگ رضوی به عنوان یک ظرفیت ارتباطی و دیپلماسی فرهنگی مورد توجه قرار می‌گیرد.
از این منظر، مشهد برای بنیاد صرفاً محل استقرار ستاد اداری یا مقصد زائران نیست؛ بلکه می‌تواند به عنوان نقطه اتصال فرهنگی ایران با جهان اسلام عمل کند. چنین رویکردی به‌خصوص برای ارتباط با جوامع شیعی، مسلمانان علاقه‌مند به اهل‌بیت(ع) و حتی مخاطبان غیرشیعه‌ای که به شخصیت علمی، اخلاقی و تمدنی امام رضا(ع) علاقه‌مند هستند، اهمیت دارد.
تلاش برای تبدیل «روشنای مشرقی» از جشنواره‌ای ملی به رویدادی بین‌المللی
یکی از روشن‌ترین نمونه‌های حرکت از فعالیت داخلی به سمت فعالیت بین‌المللی، شانزدهمین جشنواره بین‌المللی دل‌نوشته، سفرنامه و خاطره‌نویسی رضوی «روشنای مشرقی» در استان ایلام است.
در شهریورماه جاری اعلام شد که بیش از یک هزار اثر از ۲۷ استان کشور به این جشنواره رسیده است. در مراسم پایانی نیز مدیرعامل بنیاد بر ظرفیت این رویداد برای تبدیل شدن به یک جشنواره بین‌المللی تأکید کرد.
نکته مهم‌تر، تلاش برای ورود زائران خارجی امام رضا(ع) به این رویداد است. مسئولان بنیاد اعلام کرده‌اند که با توجه به موقعیت جغرافیایی ایلام و تردد زائران از این منطقه، سامانه و فراخوان جشنواره در این دوره به صورت دوزبانه ارائه شده تا امکان مشارکت زائران خارجی نیز فراهم شود.
این اقدام در ظاهر ساده است، اما از نظر سیاست فرهنگی اهمیت دارد. جشنواره‌ای که پیش‌تر عمدتاً بر نویسندگان و زائران ایرانی متمرکز بوده، اکنون می‌کوشد روایت زیارت امام رضا(ع) را از زبان زائران غیرایرانی نیز ثبت کند.
در صورت تداوم این سیاست، می‌توان انتظار داشت که در دوره‌های آینده خاطرات و سفرنامه‌های زائران کشورهای عراق، پاکستان، افغانستان، هند، کشورهای آسیای مرکزی و دیگر مناطق در کنار روایت‌های ایرانی قرار گیرند. در این صورت، جشنواره از یک رویداد ادبی داخلی به یک آرشیو چندملیتی از تجربه زیارت تبدیل خواهد شد.
البته باید تأکید کرد که آنچه تاکنون به‌صورت رسمی ارائه گردیده، آغاز فرایند جذب مخاطب خارجی و دوزبانه‌سازی است و هنوز نمی‌توان از شکل‌گیری یک مشارکت گسترده خارجی سخن گفت. همین نکته نشان می‌دهد که این حوزه در مرحله نخست توسعه بین‌المللی قرار دارد.
در تیرماه گذشته، بنیاد از دریافت بیش از ۱۷ هزار اثر در بیست‌ودومین دوره جشنواره بین‌المللی فرهنگی هنری امام رضا(ع) خبر داد. همزمان در بخش دانشگاهی نیز حدود ۷۵۰۰ اثر از ۲۷۰۰ نفر ثبت شده بود.
این ارقام بیش از آنکه صرفاً نشان‌دهنده تعداد آثار باشند، بیانگر ظرفیت شبکه‌ای جشنواره امام رضا(ع) هستند. بنیاد اکنون با مجموعه‌ای از نویسندگان، هنرمندان، دانشگاهیان، پژوهشگران و فعالان فرهنگی در سراسر کشور ارتباط دارد و همین شبکه می‌تواند در مرحله بعد برای ارتباطات خارجی مورد استفاده قرار گیرد.
از منظر بین‌المللی، نکته قابل توجه این است که بنیاد در حال حرکت از مدل یک جشنواره در یک نقطه، به سمت یک شبکه فرهنگی چندلایه است؛ شبکه‌ای که در داخل کشور گسترده شده و می‌تواند در مرحله بعد به کشورهای دیگر متصل شود.
اما در اینجا نیز باید میان آمار کل جشنواره و مشارکت خارجی تفاوت گذاشت. رقم ۱۷ هزار اثر، به خودی خود به معنای ۱۷ هزار مشارکت بین‌المللی نیست بلکه بیانگر گستردگی کل جشنواره است. اهمیت این آمار برای بخش بین‌الملل، فراهم کردن زیرساخت انسانی و محتوایی برای گام بعدی است.
دوسالانه بین‌المللی عکس رضوی؛ هنر تصویر به عنوان ابزار ارتباط فرامرزی
یکی دیگر از رویدادهای برجسته اخیر توسط بنیاد امام رضا(ع)، چهاردهمین دوسالانه بین‌المللی عکس رضوی بود که اختتامیخ آن برگزار شد. در این دوره بیش از ۴۷۰۰ اثر به جشنواره ارسال شد و آثار هنرمندان ۲۹ استان در آن حضور داشتند.
هرچند به روشنی این جشنواره هنری بر مشارکت داخلی متمرکز است اما عنوان «بین‌المللی» و ماهیت موضوعی جشنواره یعنی عکاسی از زیارت، معماری مذهبی و فضاهای معنوی، ظرفیت بالایی برای عرضه خارجی دارد.
بنیاد در سیاست جدید خود تلاش می‌کند از نمادهای کلیشه‌ای فرهنگ رضوی فاصله گرفته و به مفاهیم عمیق‌تر فرهنگی و معنوی امام رضا(ع) توجه کند. مدیرعامل بنیاد در شهریورماه از تلاش برای عبور از نمادهایی مانند گنبد، گلدسته، کبوتر و آهو و حرکت به سمت مفاهیمی مانند مهربانی، گفت‌وگو و آموزه‌های معنوی امام رضا(ع) سخن گفت که دغدغه‌ای فراگیر در میان مدیران مرتبط با فرهنگ رضوی اعم از بنیاد یا آستان قدس رضوی و شهرداری مشهد است.
این تغییر می‌تواند برای مخاطب خارجی اهمیت ویژه‌ای داشته باشد؛ زیرا زبان تصویر، معماری، زیارت و هنر مذهبی قابلیت بیشتری برای عبور از مرزهای زبانی دارد.
البته یک نکته مهم در معرفی و ارزیابی اقدامات این نهاد، توجه به این مسئله است که بخشی از این اقدامات بین‌المللی بنیاد هنوز در مرحله طراحی، توسعه زیرساخت یا ایجاد ظرفیت قرار دارد و نمی‌توان همه آنها را فعالیت برون‌مرزیِ تحقق‌یافته تلقی کرد. این تمایز برای ارزیابی دقیق عملکرد بنیاد اهمیت دارد. چرا که بنا بر تغییرات سیاستی و مدیریتی در ادوار گذشته برخی از شاخص‌ترین ابتکارات بین‌المللی بنیاد امام رضا(ع)، متوقف، تعطیل و یا محدود شده بود.
«بین‌المللی‌سازی» دغدغه همیشگی بنیاد
یکی از مهم‌ترین دیدگاه‌ها در این رابطه که دغدغه توسعه روابط بین‌المللی را نشان می‌دهد، اظهارات آقای فرشید فلاح، مدیرعامل بنیاد بین‌المللی فرهنگی هنری امام رضا(ع) است. او در شهریورماه جاری تأکید کرد که یکی از راهبردهای بنیاد، بین‌المللی کردن جشنواره‌های رضوی و ایجاد ارتباط با هنرمندان کشورهای مسلمان است. به گفته او، جشنواره‌های رضوی در ۳۲ عنوان موضوعی و در ۳۲ استان برگزار می‌شوند و بنیاد تلاش دارد این شبکه گسترده داخلی را به سمت رویدادهای بین‌المللی سوق دهد.
این سخنان از آن جهت اهمیت دارد که نشان می‌دهد «بین‌المللی» در نام بنیاد صرفاً یک عنوان اداری نیست بلکه مدیران فعلی بنیاد می‌کوشند آن را به یک جهت‌گیری عملی تبدیل کنند. با این حال، آقای فلاح تصریح کرده است که همه جشنواره‌ها هنوز بین‌المللی نشده‌اند و برای نمونه، جشنواره تئاتر رضوی همچنان در سال جاری یک رویداد ملی است. بنابراین باید میان ظرفیت بین‌المللی و بین‌المللی بودن بالفعل تفاوت گذاشت.
در واقع مدل مورد نظر بنیاد این است که ابتدا رویدادهای ملی از نظر کیفیت، سازمان‌دهی، تولید اثر و شبکه مخاطبان تقویت شوند و سپس بخشی از آنها قابلیت ارتباط با هنرمندان و مخاطبان کشورهای دیگر را پیدا کنند.
نشست دیپلماسی فرهنگی؛ مهم‌ترین نشانه رویکرد خارجی بنیاد
یکی از قابل توجه‌ترین اقدامات اخیر، برگزاری دومین هم‌اندیشی «جایگاه دیپلماسی فرهنگی با تأکید بر حوزه زیارت و فرهنگ رضوی» با مشارکت بنیاد بین‌المللی امام رضا(ع)، سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی و معاونت بین‌الملل آستان قدس رضوی بود.
اهمیت این نشست در ترکیب برگزارکنندگان و حاضران آن است. در این برنامه، علاوه بر مسئولان ایرانی، مهمانان خارجی و کارشناسان حوزه بین‌الملل از ایران و جهان اسلام حضور داشتند. محور اصلی بحث نیز جایگاه مشهد و فرهنگ رضوی در دیپلماسی فرهنگی و ارتباطات میان ملت‌ها و جوامع اسلامی بود.
این رویداد را می‌توان یکی از مهم‌ترین تلاش‌ها برای ارتقای جایگاه بین‌المللی بنیاد دانست؛ زیرا فعالیت رضوی در این چارچوب صرفاً به تولید شعر، عکس، نمایش یا برگزاری جشنواره محدود نمی‌شود، بلکه زیارت و فرهنگ رضوی به عنوان یک ظرفیت ارتباطی و دیپلماسی فرهنگی مورد توجه قرار می‌گیرد.
از این منظر، مشهد برای بنیاد صرفاً محل استقرار ستاد اداری یا مقصد زائران نیست؛ بلکه می‌تواند به عنوان نقطه اتصال فرهنگی ایران با جهان اسلام عمل کند. چنین رویکردی به‌خصوص برای ارتباط با جوامع شیعی، مسلمانان علاقه‌مند به اهل‌بیت(ع) و حتی مخاطبان غیرشیعه‌ای که به شخصیت علمی، اخلاقی و تمدنی امام رضا(ع) علاقه‌مند هستند، اهمیت دارد.
تلاش برای تبدیل «روشنای مشرقی» از جشنواره‌ای ملی به رویدادی بین‌المللی
یکی از روشن‌ترین نمونه‌های حرکت از فعالیت داخلی به سمت فعالیت بین‌المللی، شانزدهمین جشنواره بین‌المللی دل‌نوشته، سفرنامه و خاطره‌نویسی رضوی «روشنای مشرقی» در استان ایلام است.
در شهریورماه جاری اعلام شد که بیش از یک هزار اثر از ۲۷ استان کشور به این جشنواره رسیده است. در مراسم پایانی نیز مدیرعامل بنیاد بر ظرفیت این رویداد برای تبدیل شدن به یک جشنواره بین‌المللی تأکید کرد.
نکته مهم‌تر، تلاش برای ورود زائران خارجی امام رضا(ع) به این رویداد است. مسئولان بنیاد اعلام کرده‌اند که با توجه به موقعیت جغرافیایی ایلام و تردد زائران از این منطقه، سامانه و فراخوان جشنواره در این دوره به صورت دوزبانه ارائه شده تا امکان مشارکت زائران خارجی نیز فراهم شود.
این اقدام در ظاهر ساده است، اما از نظر سیاست فرهنگی اهمیت دارد. جشنواره‌ای که پیش‌تر عمدتاً بر نویسندگان و زائران ایرانی متمرکز بوده، اکنون می‌کوشد روایت زیارت امام رضا(ع) را از زبان زائران غیرایرانی نیز ثبت کند.
در صورت تداوم این سیاست، می‌توان انتظار داشت که در دوره‌های آینده خاطرات و سفرنامه‌های زائران کشورهای عراق، پاکستان، افغانستان، هند، کشورهای آسیای مرکزی و دیگر مناطق در کنار روایت‌های ایرانی قرار گیرند. در این صورت، جشنواره از یک رویداد ادبی داخلی به یک آرشیو چندملیتی از تجربه زیارت تبدیل خواهد شد.
البته باید تأکید کرد که آنچه تاکنون به‌صورت رسمی ارائه گردیده، آغاز فرایند جذب مخاطب خارجی و دوزبانه‌سازی است و هنوز نمی‌توان از شکل‌گیری یک مشارکت گسترده خارجی سخن گفت. همین نکته نشان می‌دهد که این حوزه در مرحله نخست توسعه بین‌المللی قرار دارد.
در تیرماه گذشته، بنیاد از دریافت بیش از ۱۷ هزار اثر در بیست‌ودومین دوره جشنواره بین‌المللی فرهنگی هنری امام رضا(ع) خبر داد. همزمان در بخش دانشگاهی نیز حدود ۷۵۰۰ اثر از ۲۷۰۰ نفر ثبت شده بود.
این ارقام بیش از آنکه صرفاً نشان‌دهنده تعداد آثار باشند، بیانگر ظرفیت شبکه‌ای جشنواره امام رضا(ع) هستند. بنیاد اکنون با مجموعه‌ای از نویسندگان، هنرمندان، دانشگاهیان، پژوهشگران و فعالان فرهنگی در سراسر کشور ارتباط دارد و همین شبکه می‌تواند در مرحله بعد برای ارتباطات خارجی مورد استفاده قرار گیرد.
از منظر بین‌المللی، نکته قابل توجه این است که بنیاد در حال حرکت از مدل یک جشنواره در یک نقطه، به سمت یک شبکه فرهنگی چندلایه است؛ شبکه‌ای که در داخل کشور گسترده شده و می‌تواند در مرحله بعد به کشورهای دیگر متصل شود.
اما در اینجا نیز باید میان آمار کل جشنواره و مشارکت خارجی تفاوت گذاشت. رقم ۱۷ هزار اثر، به خودی خود به معنای ۱۷ هزار مشارکت بین‌المللی نیست بلکه بیانگر گستردگی کل جشنواره است. اهمیت این آمار برای بخش بین‌الملل، فراهم کردن زیرساخت انسانی و محتوایی برای گام بعدی است.
دوسالانه بین‌المللی عکس رضوی؛ هنر تصویر به عنوان ابزار ارتباط فرامرزی
یکی دیگر از رویدادهای برجسته اخیر توسط بنیاد امام رضا(ع)، چهاردهمین دوسالانه بین‌المللی عکس رضوی بود که اختتامیخ آن برگزار شد. در این دوره بیش از ۴۷۰۰ اثر به جشنواره ارسال شد و آثار هنرمندان ۲۹ استان در آن حضور داشتند.
هرچند به روشنی این جشنواره هنری بر مشارکت داخلی متمرکز است اما عنوان «بین‌المللی» و ماهیت موضوعی جشنواره یعنی عکاسی از زیارت، معماری مذهبی و فضاهای معنوی، ظرفیت بالایی برای عرضه خارجی دارد.
بنیاد در سیاست جدید خود تلاش می‌کند از نمادهای کلیشه‌ای فرهنگ رضوی فاصله گرفته و به مفاهیم عمیق‌تر فرهنگی و معنوی امام رضا(ع) توجه کند. مدیرعامل بنیاد در شهریورماه از تلاش برای عبور از نمادهایی مانند گنبد، گلدسته، کبوتر و آهو و حرکت به سمت مفاهیمی مانند مهربانی، گفت‌وگو و آموزه‌های معنوی امام رضا(ع) سخن گفت که دغدغه‌ای فراگیر در میان مدیران مرتبط با فرهنگ رضوی اعم از بنیاد یا آستان قدس رضوی و شهرداری مشهد است.
این تغییر می‌تواند برای مخاطب خارجی اهمیت ویژه‌ای داشته باشد؛ زیرا زبان تصویر، معماری، زیارت و هنر مذهبی قابلیت بیشتری برای عبور از مرزهای زبانی دارد.
