نویسنده و پژوهشگر دینی:
سیره امام رضا(ع)، الگویی برای گفتو گوی عقلانی در جامعه امروز
به گزارش پایگاه خبری رضوی نشست «الامالی و عیون اخبارالرضا (ع) برای زندگی امروز» در راستای معرفی و بررسی دو کتاب «درس و داستان» و «چشمههای بهشت» با حضور حجتالاسلام والمسلمین محمد جواد نظافت، استاد حوزه، نویسنده و پژوهشگر دینی، امروز در فروشگاه کتاب آستان قدس رضوی برگزار شد.
کتابهای «درس و داستان» و «چشمههای بهشت» با هدف سادهسازی و فرآوری متون عمیق حدیثی و تاریخی، تلاش دارند معارف رضوی را برای عموم مخاطبان قابل استفاده و کاربردی کنند.
حجتالاسلام نظافت اظهار کرد: سطح غصهها در انسانها متفاوت است؛ هیچ انسانی در این دنیا بدون غصه نیست، اما برخی برای امور سطحی و برخی برای مسائل عمیقتر و الهی اندوهگین میشوند و این تفاوت، نشانه رشد فکری و معنوی انسانهاست.
وی در معرفی کتاب «درس و داستان» گفت: این اثر گزیدهای از «امالی شیخ صدوق» است که توسط محمدهادی زاهدی تدوین، ترجمه و تحقیق شده و به همت انتشارات بهنشر منتشر شده است. این کتاب هم برای نوجوانان و هم برای بزرگسالان علاقهمند به معارف دینی قابل استفاده است و میتواند مخاطبان را با داستانها و آموزههای ارزشمند امالی شیخ صدوق آشنا کند.
این استاد حوزه علمیه مشهد در ادامه به معرفی کتاب «چشمههای بهشت» پرداخت و افزود: این کتاب گزیدهای از «عیون اخبارالرضا(ع)» است و مطالب آن بهصورت موضوعی دستهبندی شده است. بخشهایی از کتاب به سبک زندگی، ولایتعهدی امام رضا(ع) و پاسخ حضرت به شبهات تاریخی در این زمینه میپردازد و فصل سوم آن نیز به سفر امام رضا(ع) از مدینه به خراسان اختصاص دارد.
حجتالاسلام نظافت با اشاره به حدیث مشهور «سلسلةالذهب» بیان کرد: هنگام ورود امام رضا(ع) به نیشابور، جمعیت زیادی از مردم با قلم و کاغذ گرد آمدند تا حدیث حضرت را ثبت کنند. امام رضا(ع) در این حدیث فرمودند: «کلمه لا اله الا الله دژ من است و هر کس وارد این دژ شود از عذاب من در امان است»، سپس افزودند: «به شرطها و شرطهایش، و من از شرطهای آن هستم»، که نشاندهنده جایگاه ولایت اهلبیت(ع) در تحقق توحید حقیقی است.
وی با تبیین مفهوم عذاب الهی در دنیا گفت: عذاب الهی تنها مربوط به آخرت نیست؛ جدا شدن از خدا، وابستگی افراطی به قضاوت مردم، حسادت و دنیاپرستی از مصادیق عذابهای دنیوی است. انسان موحد اگر بداند عزت در دست خداست، از ترس قضاوت دیگران، حسادت و بسیاری از رنجهای روحی رها میشود.
حجتالاسلام نظافت با اشاره به بخشهای تاریخی کتاب «چشمههای بهشت» خاطرنشان کرد: در این کتاب به وقایع مسیر سفر امام رضا(ع) به خراسان نیز پرداخته شده است، از جمله ماجرای جوشیدن چشمهای در مسیر حرکت حضرت که هنوز هم باقی است و زائران میتوانند از آن بازدید کنند.
نقش عقلانیت و پرسشگری در آموزههای رضوی
وی همچنین به آموزههای اخلاقی و تربیتی امام رضا(ع) در این اثر اشاره کرد و گفت: عقلانیت، پرسشگری و جرأت گفتن «نمیدانم» از نکات برجستهای است که در روایات امام رضا(ع) بر آن تأکید شده است. حضرت میفرمایند: «علم گنجینههایی است و کلید آن پرسش است» و با هر پرسش، چهار گروه بهرهمند میشوند؛ پرسشگر، معلم، شنونده و پاسخدهنده.
این کارشناس مذهبی با تأکید بر اهمیت فرهنگ پرسشگری در تربیت نسل جوان تصریح کرد: اگر سؤال نباشد، پاسخها ارزش خود را از دست میدهند. پرسش، ابزار فعالسازی تفکر و زمینهساز رشد علمی و معنوی جامعه است.
این نویسنده و پژوهشگر دینی با اشاره به توصیههای امام رضا(ع) درباره ماه شعبان گفت: شعبان ماه پیامبر(ص) و ماه تمرین نیکیهاست و اگر انسان در این ماه به خوبیها عادت کند، میتواند در ماه رمضان بهره بیشتری از معنویت ببرد.
کاربردیسازی روایات در زندگی امروز
حجتالاسلام نظافت با تأکید بر ضرورت فرآوری و تبیین کاربردی متون دینی اظهار کرد: روایات و احادیث، مانند شمش طلا هستند؛ ارزشمند اما نیازمند فرآوری. اگر روایت توضیح داده شود، کاربرد آن در زندگی بیان و مصادیق عینی آن مطرح شود، برای مخاطب قابل فهم و هضم خواهد بود و در او عطش و شوق ایجاد میکند.
وی افزود: ممکن است همه مخاطبان به یک اندازه از یک کتاب بهره نبرند، اما هرکس به اندازه سطح فهم و درک خود از آن سود خواهد برد. وظیفه پدران، مربیان و معلمان این است که مفاهیم دینی را با پرسش، تفکر و ارائه مصداقهای زندگی واقعی، به نسل جدید منتقل کنند.
این پژوهشگر دینی تصریح کرد: نهجالبلاغه کتابی عظیم و ارزشمند است، اما بسیاری از مخاطبان به دلیل سنگینی متن، ارتباط کامل با آن برقرار نمیکنند. در اینجا نقش مفسر و نویسندهای که بتواند مفاهیم را ساده، کاربردی و قابل لمس ارائه دهد، بسیار مهم است؛ کاری که در کتابهایی از این دست دنبال شده است.
حجتالاسلام نظافت با بیان اینکه روایات میتوانند همچون چراغی مسیر زندگی انسان را روشن کنند، گفت: یک حدیث کاربردی میتواند در موقعیتهای مهم زندگی، مانند انتخاب همسر یا تصمیمهای سرنوشتساز، راهگشا باشد.
وی ادامه داد: روایات اهلبیت(ع) دارای جنبه درمانگرانه و تربیتی هستند، اما اگر مصداقهای عینی آنها بیان نشود، این ویژگیها بهخوبی آشکار نخواهد شد. هر آیه و روایت یا دید انسان را نسبت به زندگی باز میکند، یا یک اصل اعتقادی را تقویت میکند و یا دستورالعملی عملی برای زندگی ارائه میدهد.
این کارشناس مذهبی با اشاره به نگاه تربیتی قرآن و روایات بیان کرد: در عالم، هیچ پدیدهای تصادفی نیست و هر اتفاقی میتواند پیامی الهی برای انسان داشته باشد. اگر انسان با این نگاه به زندگی بنگرد، حتی شکستها و سختیها نیز برای او تبدیل به درس و آگاهی میشود.
حجتالاسلام نظافت در بخش دیگری از سخنان خود، بر نقش اخلاق عملی در ترویج دین تأکید کرد و گفت: دین بیش از آنکه با استدلالهای نظری گسترش یابد، با اخلاق و رفتار نیکو در دلها نفوذ کرده است. دعوت عملی و اخلاق خوش، تأثیرگذارتر از هر سخن و شعاری است.
درس هایی از سیره امام رضا برای زیست مؤمنانه در دنیای معاصر
این استاد حوزه علمیه مشهد با اشاره به اهمیت بازنویسی متون دینی متناسب با نیاز نسل امروز، اظهار کرد: این آثار با رویکرد سادهنویسی و بازنویسی، متناسب با ادبیات روز و قابل فهم برای نسل جوان تدوین شدهاند.
وی با تأکید بر جایگاه کتاب در زندگی انسان، گفت: در همه شرایط، کتاب میتواند همراه همیشگی انسان باشد. کسانی که با کتاب انس دارند، دوران سالمندی بهتری را تجربه میکنند و از تنهایی رنج کمتری میبرند، چراکه کتاب همواره افقهای فکری انسان را گسترش میدهد.
این کارشناس مذهبی با اشاره به نقش مطالعه در رشد فکری و اجتماعی جامعه افزود: هرچه سطح مطالعه در جامعه بالاتر باشد، زمینه سوءاستفاده دشمنان کمتر میشود، چراکه فکر آگاه بهراحتی تسخیر نمیشود. توسعه فرهنگ کتابخوانی علاوه بر ارتقای امنیت فرهنگی، به بهبود وضعیت اقتصادی و افزایش آگاهی عمومی نیز کمک میکند.
انس با کتاب؛ سپری در برابر آسیب های فرهنگی
این استاد حوزه علمیه مشهد در ادامه با اشاره به نقش خانوادهها در ترویج کتابخوانی گفت: خانوادههایی که فرزندان خود را با کتاب مأنوس میکنند، در واقع آنها را در برابر بسیاری از آسیبها بیمه کردهاند. کودکانی که با کتاب انس دارند، بهصورت طبیعی وابستگی کمتری به تلفن همراه و فضای مجازی پیدا میکنند.
این پژوهشگر دینی همچنین با تأکید بر مسئولیت ناشران در جذب مخاطب، تصریح کرد: جذابیت ظاهری کتاب، از طراحی جلد و صفحهآرایی تا فونت و جنس کاغذ، بهویژه برای کودک و نوجوان، اهمیت زیادی دارد و میتواند در ایجاد علاقه به مطالعه نقش مؤثری ایفا کند.
حجتالاسلام نظافت با اشاره به جایگاه کتابخوانی در سیره رهبر معظم انقلاب اسلامی، بیان کرد: مقام معظم رهبری از کتابخوانترین افراد جامعه هستند و همواره نسبت به پایین بودن سرانه مطالعه ابراز نگرانی کردهاند. توجه به کتابهای داستانی، خاطرات شهدا و آثار اخلاقی و تاریخی که با قلمی جذاب نوشته شدهاند، میتواند نقش مهمی در ارتقای فرهنگ مطالعه در جامعه ایفا کند.
لزوم ترویج هویت دینی و ملی از مسیر کتابخوانی
این استاد حوزه علمیه مشهد با تأکید بر اهمیت آشنایی نسل جوان با هویت دینی، ملی و تاریخی کشور اظهار کرد: متأسفانه بخشی از نسل امروز آشنایی عمیقی با گذشته، تاریخ، قهرمانان و مفاخر کشور خود ندارد و همین مسئله موجب تضعیف حس هویت و افتخار ملی در آنان شده است. آشنایی با شهدا از طریق کتاب، یکی از مؤثرترین راهها برای تقویت این هویت و بیمهکردن فکری و فرهنگی فرزندان است.
وی افزود: تجربه نشان داده است خانوادههایی که فرزندانشان از طریق کتاب با شهدا و بزرگان دینی انس میگیرند، دریچههایی از اخلاق، معنویت، آداب انسانی و زیباییهای فکری به روی آنان گشوده میشود.
این پژوهشگر دینی با اشاره به جایگاه کتاب در انتقال میراث فکری جامعه گفت: کتاب وسیله انتقال ثروت فکری، علمی و تجربیات گذشتگان است و ثروت تنها به معنای پول نیست؛ بلکه اندیشه، معرفت و تجربه نیز از ارزشمندترین سرمایههای هر جامعه به شمار میروند. هنگامی که کتاب رنگ و بوی حدیث و معارف اهلبیت(ع) به خود میگیرد، جایگاهی همسنگ با قرآن مییابد؛ چراکه پیامبر اکرم(ص) فرمودند: «من در میان شما دو چیز گرانبها به جا میگذارم؛ کتاب خدا و عترتم.»
حجتالاسلام نظافت با تأکید بر نقش احادیث در فهم عمیق قرآن تصریح کرد: معارف علوی، فاطمی و رضوی کلید فهم درست قرآن هستند و بدون بهرهگیری از این معارف، انسان به عمق آیات الهی راه پیدا نمیکند. کتب حدیثی در حقیقت تبیینکننده و توزیعکننده معارف قرآنی هستند و از این جهت اهمیت ویژهای دارند.
این کارشناس مذهبی با یادآوری رنجهای عالمان دینی در مسیر انتقال دانش افزود: بسیاری از بزرگان دین برای حفظ و انتقال معارف اسلامی، سختیهای طاقتفرسایی را تحمل کردند؛ از کمبود امکانات معیشتی و مطالعاتی گرفته تا شرایط دشوار جسمی. این تلاشها نشان میدهد که آنچه موجب تحول میشود، امکانات ظاهری نیست، بلکه شوق، عطش و عشق به علم و حقیقت است.
حجتالاسلام نظافت درباره کتاب «درس و داستان» نیز گفت: این اثر که گزیدهای از امالی شیخ صدوق است، با قلمی روان و دستهبندی موضوعی در حدود ۲۰ بخش تدوین شده و حاوی مطالب ناب و کاربردی برای زندگی امروز است. روایات این کتاب، آموزههای دینی را بهصورت عملی و قابل استفاده در مسائل روز جامعه ارائه میکند.
این پژوهشگر دینی تأکید کرد: کتابهایی از این دست، قرآن و احادیث را از حالت مفهومی صرف خارج کرده و آنها را به دستورالعملهایی کاربردی برای زندگی فردی و اجتماعی تبدیل میکنند؛ گنجینههایی که توجه به آنها میتواند نقش مهمی در ارتقای فرهنگ دینی و فکری جامعه ایفا کند.
تبیین سیره گفتوگو و پاسخگویی به شبهات در معارف رضوی
حجتالاسلام نظافت با اشاره به جایگاه مناظره و گفتوگوی عقلانی در سیره امام رضا(ع) اظهار کرد: یکی از ویژگیهای برجسته امام رضا(ع)، تحمل مخالف و گفتوگوی مسالمتآمیز با اندیشههای مختلف بود؛ موضوعی که جامعه امروز بیش از هر زمان دیگری به آن نیاز دارد. سیره رضوی نشان میدهد که پاسخ به شبهات باید مبتنی بر علم، استدلال و اخلاق باشد.
وی با اشاره به نمونههایی از مناظرات امام رضا(ع) افزود: در این مناظرات، شبهاتی درباره عصمت پیامبران مطرح میشد؛ از جمله درباره حضرت آدم(ع) یا حضرت یوسف(ع). امام رضا(ع) با تبیین دقیق آیات قرآن، به روشنی توضیح میدادند که لغزشهای مطرحشده مربوط به مراحل پیش از مقام نبوت بوده و هیچگونه تعارضی با عصمت انبیا ندارد.
این پژوهشگر دینی ادامه داد: در ماجرای حضرت یوسف(ع)، امام رضا(ع) تأکید میکنند که آیه قرآن به معنای تمایل به گناه نیست، بلکه نشاندهنده نفرت آن حضرت از عمل زشت و تلاش برای دوری از فحشا و تهمت است. این نوع تفسیر، عمق معرفتی اهلبیت(ع) و نقش آنان در فهم صحیح قرآن را نشان میدهد.
این استاد حوزه علمیه مشهد با اشاره به بخش دعاها در کتاب «چشمههای بهشت» گفت: بخشی از این اثر به توصیههای امام رضا(ع) درباره دعا اختصاص دارد؛ از جمله سفارش به دعا برای دیگر مؤمنان پس از نماز و ذکرهای کوتاه اما پربرکتی که آثار معنوی فراوانی در زندگی انسان دارد.
این کارشناس مذهبی افزود: یکی از ویژگیهای برجسته این کتاب، دستهبندی موضوعی روایات است؛ بهگونهای که مخاطب میتواند بهراحتی از روایات مربوط به دعا، سبک زندگی، اخلاق اجتماعی و قصههای پیامبران بهرهمند شود. این شیوه، معارف دینی را از حالت انتزاعی خارج کرده و به آموزههایی کاربردی برای زندگی روزمره تبدیل میکند.
حجتالاسلام نظافت بیان کرد: امام رضا(ع) عقل را در توان تحمل سختیها، مدارا با دوستان و برخورد سنجیده با مخالفان معرفی میکنند. این نگاه، الگویی عملی برای مدیریت روابط اجتماعی و فردی در جامعه امروز است.
وی در پایان تأکید کرد: معارف رضوی به ما میآموزد که اسلام دین زندگی است؛ دینی که غم و رنج را انکار نمیکند، بلکه سطح نگاه انسان را ارتقا میدهد تا بتواند با درک حکمت الهی، از سختیها عبور کرده و به رشد و تعالی برسد.
