هوش مصنوعی در خدمت میراث اسلامی یا تهدیدی برای تحریف تاریخ؟
به گزارش پایگاه خبری رضوی، همزمان با برگزاری هفدهمین برنامه فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در روسیه، نشست تخصصی «هوش مصنوعی و میراث اسلامی» با حضور جمعی از مسئولان، استادان دانشگاه، پژوهشگران و فعالان حوزه فرهنگ و علوم اسلامی در مجموعه تاریخی کرملین شهر کازان برگزار شد؛ نشستی که در آن، ظرفیت‌های هوش مصنوعی برای معرفی و حفاظت از میراث اسلامی در کنار نگرانی‌ها درباره تحریف تاریخی، خطاهای محتوایی، مسائل اخلاقی و جایگاه انسان در برابر فناوری مورد بحث قرار گرفت.
کازان در سال 2026 که سال نبی رحمت هست، پایتخت فرهنگی جهان اسلام شناخته شد و تلاش شده در برنامه‌های هفته فرهنگی ایران در این شهر این موضوع لحاظ شود.
پیش از آغاز این نشست، چند تن از اعضای هیئت ایرانی حاضر در برنامه‌های فرهنگی، از موزه تاریخ و فرهنگ کازان بازدید کردند؛ بازدیدی که در ادامه برنامه‌های فرهنگی هیئت ایرانی و با هدف آشنایی نزدیک‌تر با بخشی از تاریخ و میراث فرهنگی این شهر انجام شد.
فضای نشست در مجموعه کرملین کازان، با توجه به پیشینه تاریخی و فرهنگی این شهر، خود بخشی از موضوع بحث بود؛ شهری که در تاریخ منطقه ولگا و در میان جوامع مسلمان روسیه، جایگاه ویژه‌ای داشته و در حوزه چاپ و انتشار آثار اسلامی نیز سابقه‌ای طولانی دارد.
آیوپووا: باید بدانیم چه چیزی برای مسلمانان خوب یا بد است
در ادامه نشست، ایرادا آیوپووا، وزیر فرهنگ جمهوری تاتارستان، با اشاره به برنامه‌های فرهنگی ایران در کازان گفت: هنگامی که با همکاران درباره این برنامه‌ها صحبت می‌کردیم، پیش از هر چیز هنر و فرهنگ‌های اصیل هر کشور را بررسی می‌کنیم.
وی اجرای ارکستر ملی ایران و برگزاری کارگاه‌های صنایع دستی را مورد اشاره قرار داد و گفت: پیش از آنکه با یک فرهنگ آشنا شویم، باید آن را بشناسیم.
وزیر فرهنگ تاتارستان با بیان اینکه انسان باید درباره هوش مصنوعی فکر کند، افزود: امروز همه در ابعاد وسیع در حال استفاده از تکنیک و فناوری هستند و باید بدانیم در هر کشور و تمدن، بهره‌برداری از این فناوری‌ها چه نتایجی دارد و چه چیزی برای ما مسلمانان خوب یا بد است.
آیوپووا همچنین به مسئله نابرابری زبانی در حوزه هوش مصنوعی اشاره کرد و گفت زبان انگلیسی تأثیرگذاری بیشتری دارد و با وجود شمار زیادی از زبان‌ها، بسیاری از آنها هنوز در فضای دیجیتال به اندازه کافی حضور ندارند. به گفته وی، باید برای نسل آینده و فرزندانمان راهکاری پیدا کنیم تا این نابرابری کاهش یابد.
وی ادامه داد: فرزندان ما بیشتر در چارچوب اینترنت به اطلاعات دسترسی دارند، اما ارزش‌های فرهنگی و دینی الزاماً در فضای اینترنت به آنها نمی‌رسد و باید در این زمینه به برتری برسیم.
وزیر فرهنگ تاتارستان در نهایت تأکید کرد که هوش مصنوعی باید به ابزاری برای تشخیص حقیقت از دروغ تبدیل شود. آیوپووا در سخنان خود بر ضرورت شکل‌گیری یک الگوی مشترک برای مواجهه جهان اسلام با هوش مصنوعی و حفظ و راستی‌آزمایی دانش و میراث تأکید کرد.
واعظی: هوش مصنوعی جای عالم دینی را نمی‌گیرد
حجت‌الاسلام احمد واعظی، استاد حوزه و دانشگاه و نظریه‌پرداز اسلامی، نیز در این نشست با تشریح تفاوت هوش مصنوعی با رایانه‌های ساده گذشته اظهار کرد: هوش مصنوعی یک ماشین دیجیتال یادگیرنده است و یکی از تفاوت‌های مهم آن با رایانه‌های گذشته، توانایی تولید محتواست.
وی توضیح داد که رایانه‌ها در گذشته عمدتاً میراث و محتوای موجود را ارائه می‌کردند، اما هوش مصنوعی مولد می‌تواند محتوا تولید کند و فعالیت‌هایی را انجام دهد که از جهاتی به عملکرد هوش طبیعی شباهت دارد؛ هرچند میان هوش مصنوعی و هوش طبیعی همچنان تفاوت‌های جدی وجود دارد.
واعظی هوش مصنوعی را به دو دسته پیش‌بینی‌کننده و مولد تقسیم کرد و گفت در حوزه‌هایی مانند اقتصاد، بازار سهام و امنیت، هوش مصنوعی می‌تواند با تحلیل داده‌ها به پیش‌بینی و ارائه پیشنهاد بپردازد. در مقابل، هوش مصنوعی مولد در حوزه‌هایی مانند فیلم، موسیقی، ویدئو، معماری و به‌ویژه تولید متن و کتاب کاربرد دارد.
این استاد حوزه و دانشگاه با توجه به متنی بودن بخش مهمی از میراث اسلامی، از قرآن و تفاسیر گرفته تا احادیث و منابع دینی، گفت هوش مصنوعی متن‌محور می‌تواند در حوزه میراث اسلامی کاربردهای مختلفی داشته باشد.
وی چهار کارکرد اصلی را برای هوش مصنوعی در این زمینه برشمرد: نخست، استفاده از آن به عنوان دستیار پژوهشی؛ دوم، استفاده آموزشی؛ سوم، مراجعه افراد عادی برای کسب اطلاعات درباره اسلام و علوم اسلامی؛ و چهارم، این پرسش که آیا هوش مصنوعی می‌تواند جای عالمان دینی را به عنوان مرجع فکری بگیرد.
واعظی درباره کارکرد چهارم تصریح کرد: از نظر بنده، این مسئله نمی‌تواند اتفاق بیفتد. هوش مصنوعی برای سه هدف اول می‌تواند تا حدی مورد استفاده قرار گیرد، اما در امور ایمانی و باور دینی نمی‌توان نسبت به خطاها و اشتباه‌هایی که رخ می‌دهد چشم‌پوشی کرد.
وی با توضیح سازوکار مدل‌های مولد متن گفت: الگوریتم‌های این چت‌بات‌ها الزاماً برای ارائه محتوای صحیح و مطابق واقع طراحی نشده‌اند، بلکه متن باورپذیر و پذیرفتنی تولید می‌کنند و ممکن است گاهی منبعی را ذکر کنند که وجود خارجی ندارد.
واعظی در پایان تأکید کرد که با وجود مفید و مؤثر بودن هوش مصنوعی در پژوهش، آموزش و دسترسی عمومی به اطلاعات، این فناوری نمی‌تواند جای عالم دینی را در باور‌سازی و پشتوانه عمل به شریعت بگیرد. این محور از سخنان واعظی در گزارش‌های منتشرشده از نشست نیز بازتاب یافته است.
منبع: خبرگزاری تسنیم
