فصلنامه فرهنگ رضوی «پیشانیِ فرهنگی» بنیاد بین‌المللی امام رضا (ع) است/ بعد علمی امام رضا(ع)گفتمان غالب در دانشگاه‌ها و مجامع علمی ما نیست
فصلنامه «فرهنگ رضوی» در سال‌های اخیر توانسته است جایگاه ممتازی را در میان محافل دانشگاهی و حوزوی کشور به دست آورد. در همین راستا، با حجت‌الاسلام والمسلمین دکتر کریم خان محمدی، سردبیر فصلنامه فرهنگ وسیره اهل بیت (ع) و از پژوهشگران برجسته حوزه فرهنگ رضوی گفت‌وگویی انجام داده‌ایم که در ادامه می‌خوانید.
حضرت‌عالی نقش فصلنامه فرهنگ رضوی را در ترویج سیره و معارف امام رضا (ع) چگونه ارزیابی می‌کنید؟
من معتقدم فصلنامه فرهنگ رضوی جایگاه بسزایی در میان دانشگاهیان و حوزویان پیدا کرده و نقش مهمی در ترویج فرهنگ والای رضوی دارد. برای درک بهتر اهمیت این نقش، باید نگاهی به دو گفتمانِ پیرامون شخصیت امام رضا (ع) داشته باشیم.
تفاوت این دو گفتمان در چیست؟
گفتمان نخست، «گفتمان عام» است که استعاره‌اش «ضامن آهو» است. در ذهن توده مردم، امام رضا (ع) پناهگاهی در بحران‌ها، شفابخش و آرامش‌بخش است. این گفتمان که در ادبیات و هنر ما نیز بازتاب گسترده‌ای داشته و بسیار ارزشمند است، جایگاه ویژه‌ای در قلب‌ها دارد. بنده این گفتمان را هرگز نفی نمی‌کنم، چرا که پیوند قلبی مردم با امام، ریشه در همین باورها دارد.
اما گفتمان دوم که مورد تأکید ائمه اطهار (ع) و علماست، شهرتِ امام رضا (ع) به لقب «عالم آل محمد» است. در میان ائمه، هر یک ویژگی بارزی دارند؛ یکی به «کاظم‌الغیظ» شهره است و دیگری به «جواد»؛ اما امام رضا (ع) به «عالم بودن» شناخته می‌شوند.
به نظر شما این بعد علمیِ شخصیت امام رضا (ع) تا چه حد در محیط‌های علمی کشور جریان یافته است؟
متأسفانه پیش از این، بعد «عالم آل محمد» بودنِ حضرت، آن‌گونه که شایسته است به یک گفتمان غالب در دانشگاه‌ها و مجامع علمی تبدیل نشده بود. گرچه کتاب‌های علمی درباره ایشان تولید می‌شد، اما نفوذ عمیقی در بدنه پژوهشی کشور نداشت.
اینجا بود که فصلنامه فرهنگ رضوی با رویکردی عالمانه، وارد میدان شد و این گفتمان علمی را به دانشگاه‌ها و محافل آکادمیک معرفی کرد.
بنده به عنوان یک دانشگاهی که دغدغه‌ام تولید محتوا و نگارش مقاله است، پیش از آشنایی با این فصلنامه، تمرکز ویژه‌ای بر حوزه پژوهش‌های رضوی نداشتم. اما از طریق همین فصلنامه، جرقه‌ای در ذهنم زده شد تا به این حوزه عطف توجه کنم. نذر کردم که حداقل هشت مقاله علمی-پژوهشی در موضوعات مربوط به امام رضا (ع) به رشته تحریر درآورم که الحمدلله مورد استقبال قرار گرفت و این مسیر را با جدیت ادامه خواهم داد.
در واقع، فصلنامه فرهنگ رضوی توانست با ایجاد این پیوند، ظرفیت‌های علمی دانشگاهیان را به سمت اقیانوس بیکران معارف رضوی سوق دهد.
اشاره کردید که امام رضا (ع) «عالم آل محمد» هستند. آیا پژوهش‌های فعلی توانسته‌اند ابعاد علمی حضرت را منعکس کنند؟
واقعیت این است که اگر تا پیش از این، نگاه‌ها در پژوهش‌های دینی صرفاً به مباحث «فقه و اصول» محدود بود، اکنون باید افق‌های تازه‌ای را بگشاییم. امام رضا (ع) در عرصه‌های متنوعی چون مسائل اجتماعی، سیاسی، مدیریتی، اقتصادی و هنری صاحب‌نظر هستند.
بنده به عنوان یک پژوهشگر در حوزه «ارتباطات»، معتقدم ظرفیت‌های امام رضا (ع) در این رشته بی‌نظیر است. سیره عملی ایشان در جریان مناظرات، یک کلاس درس برای «گفت‌وگو» است که گمشده‌ی جوامع امروز ماست. ما باید امام رضا (ع) را به عنوان نظریه‌پرداز در این حوزه‌های مدرن به محافل دانشگاهی معرفی کنیم. فصلنامه فرهنگ رضوی در این مسیر گام‌های خوبی برداشته اما راه طولانی‌تری در پیش است.
با توجه به اینکه فرمودید ائمه (ع) گنجینه‌های علم هستند، این سرمایه فرهنگی چگونه باید در جامعه علمی ما نمود بیشتری یابد؟
ائمه اطهار (ع) فرمودند علم حقیقی نزد ماست و ما باید به این سرمایه عظیمِ مکتوب دسترسی پیدا کنیم. امام رضا (ع)، امام صادق (ع) و سایر ائمه که متون غنی از آن‌ها به یادگار مانده، سرمایه‌های فرهنگی ما هستند. فصلنامه فرهنگ رضوی عملاً «تسهیل‌گر» بهره‌برداری از این سرمایه است. اکنون که این فصلنامه به 14 سالگی یعنی به بلوغ رسیده است، باید برای عبور از مرحله «تولید» به مرحله «ترویج حداکثری» برنامه‌ریزی کنیم.
چه راهکارهایی برای ارتقای فصلنامه فرهنگ رضوی پیشنهاد می کنید؟
چند پیشنهاد مشخص دارم که امیدوارم مورد توجه قرار گیرد:
۱. بین‌المللی‌سازی محتوا: محتوای موجود، ارزشمند و علمی است. پیشنهاد می‌کنم کارگروهی تشکیل شود تا مقالات برتر را انتخاب و به زبان‌های انگلیسی و عربی ترجمه و منتشر کنند تا این معارف به صحنه جهانی راه یابد.
۲. توزیع هدفمند و رایگان در مراکز علمی: بسیاری از دانشگاه‌ها و مراکز علمی باید مخاطب مستقیم این فصلنامه باشند. ارسال برخی شماره‌ها به صورت رایگان برای کتابخانه‌ها و اساتید برجسته، می‌تواند موج جدیدی از پژوهش‌های رضوی را در کشور ایجاد کند.
۳. بهبود تبلیغات و شناسایی مخاطبان: متأسفانه گاهی ضعف در اطلاع‌رسانی باعث می‌شود پژوهشگران تراز اول کشور از وجود چنین ظرفیت علمی بی‌خبر بمانند. شناسایی دقیق اندیشمندان و نویسندگانِ هم‌سو و ارسال مستقیم دعوت‌نامه‌ها یا مقالات به آن‌ها، می‌تواند ضریب نفوذ این فصلنامه را به شدت افزایش دهد.
از صحن‌های حرم تا میدان های جهانی؛ پیشنهاداتی برای جهش در ترویج فرهنگ رضوی
چه ساز وکارهای تبلیغاتی را برای رشد این فصلنامه مؤثر می‌دانید؟
معتقدم فصلنامه فرهنگ رضوی «پیشانیِ فرهنگی» بنیاد بین‌المللی امام رضا (ع) است. برای ترویج آن، باید از کلیشه‌ها عبور کنیم. پیشنهاد من «بازاریابیِ نخبگانی» است؛ به این معنا که با شناسایی دقیق اساتید و پژوهشگران، آن‌ها را به‌طور مستقیم و اختصاصی با ظرفیت‌های این فصلنامه آشنا کنیم. وقتی یک اندیشمند با محتوای این نشریه مواجه شود، قطعاً ترغیب می‌شود که چرا تاکنون مقالات علمی خود را در این جایگاه «مقدس و علمی» ارائه نکرده است.
علاوه بر فضای مجازی و تبلیغات تلویزیونی، ما یک فضای بی‌نظیر داریم که دست‌کم گرفته شده است: «صحن‌های حرم مطهر رضوی».
چه طرحی برای حضور فصلنامه فرهنگ رضوی در صحن‌های حرم دارید؟
پیشنهاد من ایجاد «جایگاه‌های مطالعاتی و عرضه نشریات» در صحن‌های بزرگ حرم است. بسیاری از زائران، از جمله دانشگاهیان و متخصصان رشته‌های مختلف (اقتصاد، مدیریت، سیاست و...) در فرصتی که برای زیارت و تلمذ دارند، مشتاقِ مطالعه هستند. بسیاری از این عزیزان شاید حوصله مراجعه به کتابخانه را نداشته باشند، اما اگر در فضای آرام صحن، به محتوای عمیق علمی-رضوی دسترسی داشته باشند، قطعاً بهره خواهند برد. این دسترسی مستقیم، می‌تواند جرقه‌ای برای یک ایده پژوهشی جدید در ذهنِ یک متخصص باشد.
نگاه شما به ضرورتِ این اقدامات با توجه به شرایط امروز جامعه چیست؟
ما امروز در جهان و کشور با «بحران هویت» و «ناآرامی‌های روانی» مواجه هستیم. ترویج فرهنگ رضوی تنها یک کار علمی نیست؛ بلکه «تشفی‌بخشِ قلوب» جوانان و انسان‌های سرگشته در این دنیای پر از تحولات سریع است. امام رضا (ع) نقطه امید و پناهگاه قلبی ایرانیان و مسلمانان است. بنابراین، هر چقدر بنیاد امام رضا (ع) در معرفی و نشر این دو فصلنامه (فرهنگ رضوی و فرهنگ و سیره اهل بیت) سرمایه‌گذاری کند، هدر نرفته است؛ چرا که ما در حالِ «سرمایه‌گذاری بر روی آرامش و هویت نسل آینده» هستیم.
حضرت‌عالی نقش فصلنامه فرهنگ رضوی را در ترویج سیره و معارف امام رضا (ع) چگونه ارزیابی می‌کنید؟
من معتقدم فصلنامه فرهنگ رضوی جایگاه بسزایی در میان دانشگاهیان و حوزویان پیدا کرده و نقش مهمی در ترویج فرهنگ والای رضوی دارد. برای درک بهتر اهمیت این نقش، باید نگاهی به دو گفتمانِ پیرامون شخصیت امام رضا (ع) داشته باشیم.
تفاوت این دو گفتمان در چیست؟
گفتمان نخست، «گفتمان عام» است که استعاره‌اش «ضامن آهو» است. در ذهن توده مردم، امام رضا (ع) پناهگاهی در بحران‌ها، شفابخش و آرامش‌بخش است. این گفتمان که در ادبیات و هنر ما نیز بازتاب گسترده‌ای داشته و بسیار ارزشمند است، جایگاه ویژه‌ای در قلب‌ها دارد. بنده این گفتمان را هرگز نفی نمی‌کنم، چرا که پیوند قلبی مردم با امام، ریشه در همین باورها دارد.
اما گفتمان دوم که مورد تأکید ائمه اطهار (ع) و علماست، شهرتِ امام رضا (ع) به لقب «عالم آل محمد» است. در میان ائمه، هر یک ویژگی بارزی دارند؛ یکی به «کاظم‌الغیظ» شهره است و دیگری به «جواد»؛ اما امام رضا (ع) به «عالم بودن» شناخته می‌شوند.
به نظر شما این بعد علمیِ شخصیت امام رضا (ع) تا چه حد در محیط‌های علمی کشور جریان یافته است؟
متأسفانه پیش از این، بعد «عالم آل محمد» بودنِ حضرت، آن‌گونه که شایسته است به یک گفتمان غالب در دانشگاه‌ها و مجامع علمی تبدیل نشده بود. گرچه کتاب‌های علمی درباره ایشان تولید می‌شد، اما نفوذ عمیقی در بدنه پژوهشی کشور نداشت.
اینجا بود که فصلنامه فرهنگ رضوی با رویکردی عالمانه، وارد میدان شد و این گفتمان علمی را به دانشگاه‌ها و محافل آکادمیک معرفی کرد.
بنده به عنوان یک دانشگاهی که دغدغه‌ام تولید محتوا و نگارش مقاله است، پیش از آشنایی با این فصلنامه، تمرکز ویژه‌ای بر حوزه پژوهش‌های رضوی نداشتم. اما از طریق همین فصلنامه، جرقه‌ای در ذهنم زده شد تا به این حوزه عطف توجه کنم. نذر کردم که حداقل هشت مقاله علمی-پژوهشی در موضوعات مربوط به امام رضا (ع) به رشته تحریر درآورم که الحمدلله مورد استقبال قرار گرفت و این مسیر را با جدیت ادامه خواهم داد.
در واقع، فصلنامه فرهنگ رضوی توانست با ایجاد این پیوند، ظرفیت‌های علمی دانشگاهیان را به سمت اقیانوس بیکران معارف رضوی سوق دهد.
اشاره کردید که امام رضا (ع) «عالم آل محمد» هستند. آیا پژوهش‌های فعلی توانسته‌اند ابعاد علمی حضرت را منعکس کنند؟
واقعیت این است که اگر تا پیش از این، نگاه‌ها در پژوهش‌های دینی صرفاً به مباحث «فقه و اصول» محدود بود، اکنون باید افق‌های تازه‌ای را بگشاییم. امام رضا (ع) در عرصه‌های متنوعی چون مسائل اجتماعی، سیاسی، مدیریتی، اقتصادی و هنری صاحب‌نظر هستند.
بنده به عنوان یک پژوهشگر در حوزه «ارتباطات»، معتقدم ظرفیت‌های امام رضا (ع) در این رشته بی‌نظیر است. سیره عملی ایشان در جریان مناظرات، یک کلاس درس برای «گفت‌وگو» است که گمشده‌ی جوامع امروز ماست. ما باید امام رضا (ع) را به عنوان نظریه‌پرداز در این حوزه‌های مدرن به محافل دانشگاهی معرفی کنیم. فصلنامه فرهنگ رضوی در این مسیر گام‌های خوبی برداشته اما راه طولانی‌تری در پیش است.
با توجه به اینکه فرمودید ائمه (ع) گنجینه‌های علم هستند، این سرمایه فرهنگی چگونه باید در جامعه علمی ما نمود بیشتری یابد؟
ائمه اطهار (ع) فرمودند علم حقیقی نزد ماست و ما باید به این سرمایه عظیمِ مکتوب دسترسی پیدا کنیم. امام رضا (ع)، امام صادق (ع) و سایر ائمه که متون غنی از آن‌ها به یادگار مانده، سرمایه‌های فرهنگی ما هستند. فصلنامه فرهنگ رضوی عملاً «تسهیل‌گر» بهره‌برداری از این سرمایه است. اکنون که این فصلنامه به 14 سالگی یعنی به بلوغ رسیده است، باید برای عبور از مرحله «تولید» به مرحله «ترویج حداکثری» برنامه‌ریزی کنیم.
چه راهکارهایی برای ارتقای فصلنامه فرهنگ رضوی پیشنهاد می کنید؟
چند پیشنهاد مشخص دارم که امیدوارم مورد توجه قرار گیرد:
۱. بین‌المللی‌سازی محتوا: محتوای موجود، ارزشمند و علمی است. پیشنهاد می‌کنم کارگروهی تشکیل شود تا مقالات برتر را انتخاب و به زبان‌های انگلیسی و عربی ترجمه و منتشر کنند تا این معارف به صحنه جهانی راه یابد.
۲. توزیع هدفمند و رایگان در مراکز علمی: بسیاری از دانشگاه‌ها و مراکز علمی باید مخاطب مستقیم این فصلنامه باشند. ارسال برخی شماره‌ها به صورت رایگان برای کتابخانه‌ها و اساتید برجسته، می‌تواند موج جدیدی از پژوهش‌های رضوی را در کشور ایجاد کند.
۳. بهبود تبلیغات و شناسایی مخاطبان: متأسفانه گاهی ضعف در اطلاع‌رسانی باعث می‌شود پژوهشگران تراز اول کشور از وجود چنین ظرفیت علمی بی‌خبر بمانند. شناسایی دقیق اندیشمندان و نویسندگانِ هم‌سو و ارسال مستقیم دعوت‌نامه‌ها یا مقالات به آن‌ها، می‌تواند ضریب نفوذ این فصلنامه را به شدت افزایش دهد.
از صحن‌های حرم تا میدان های جهانی؛ پیشنهاداتی برای جهش در ترویج فرهنگ رضوی
چه ساز وکارهای تبلیغاتی را برای رشد این فصلنامه مؤثر می‌دانید؟
معتقدم فصلنامه فرهنگ رضوی «پیشانیِ فرهنگی» بنیاد بین‌المللی امام رضا (ع) است. برای ترویج آن، باید از کلیشه‌ها عبور کنیم. پیشنهاد من «بازاریابیِ نخبگانی» است؛ به این معنا که با شناسایی دقیق اساتید و پژوهشگران، آن‌ها را به‌طور مستقیم و اختصاصی با ظرفیت‌های این فصلنامه آشنا کنیم. وقتی یک اندیشمند با محتوای این نشریه مواجه شود، قطعاً ترغیب می‌شود که چرا تاکنون مقالات علمی خود را در این جایگاه «مقدس و علمی» ارائه نکرده است.
علاوه بر فضای مجازی و تبلیغات تلویزیونی، ما یک فضای بی‌نظیر داریم که دست‌کم گرفته شده است: «صحن‌های حرم مطهر رضوی».
چه طرحی برای حضور فصلنامه فرهنگ رضوی در صحن‌های حرم دارید؟
پیشنهاد من ایجاد «جایگاه‌های مطالعاتی و عرضه نشریات» در صحن‌های بزرگ حرم است. بسیاری از زائران، از جمله دانشگاهیان و متخصصان رشته‌های مختلف (اقتصاد، مدیریت، سیاست و...) در فرصتی که برای زیارت و تلمذ دارند، مشتاقِ مطالعه هستند. بسیاری از این عزیزان شاید حوصله مراجعه به کتابخانه را نداشته باشند، اما اگر در فضای آرام صحن، به محتوای عمیق علمی-رضوی دسترسی داشته باشند، قطعاً بهره خواهند برد. این دسترسی مستقیم، می‌تواند جرقه‌ای برای یک ایده پژوهشی جدید در ذهنِ یک متخصص باشد.
نگاه شما به ضرورتِ این اقدامات با توجه به شرایط امروز جامعه چیست؟
ما امروز در جهان و کشور با «بحران هویت» و «ناآرامی‌های روانی» مواجه هستیم. ترویج فرهنگ رضوی تنها یک کار علمی نیست؛ بلکه «تشفی‌بخشِ قلوب» جوانان و انسان‌های سرگشته در این دنیای پر از تحولات سریع است. امام رضا (ع) نقطه امید و پناهگاه قلبی ایرانیان و مسلمانان است. بنابراین، هر چقدر بنیاد امام رضا (ع) در معرفی و نشر این دو فصلنامه (فرهنگ رضوی و فرهنگ و سیره اهل بیت) سرمایه‌گذاری کند، هدر نرفته است؛ چرا که ما در حالِ «سرمایه‌گذاری بر روی آرامش و هویت نسل آینده» هستیم.
