سیره پیامبر(ص)؛ معیار سنجش ایمان و الگوی تربیت اجتماعی

محمدمهدی مافی‌نژاد، کارشناس مذهبی و مشاور خانواده، در گفت‌وگو با پایگاه خبری رضوی با تأکید بر ضرورت توجه به سیره پیامبر اکرم(ص) اظهار کرد: اگر می‌خواهیم در مسیر انتظار واقعی قرار بگیریم و در شمار یاران حضرت مهدی(عج) باشیم، باید اخلاق و سبک زندگی پیامبر گرامی اسلام(ص) را در زندگی خود پیاده کنیم.

 

وی با اشاره به مفهوم واقعی صلوات افزود: صلوات را می‌توان در دو سطح ظاهری و واقعی مورد توجه قرار داد؛ صلوات ظاهری همان ذکر شریف صلوات بر پیامبر اکرم(ص) و خاندان ایشان است، اما صلوات واقعی زمانی معنا پیدا می‌کند که انسان در عمل نیز تسلیم سنت و آموزه‌های پیامبر خدا(ص) باشد.

میزان سنجش مؤمنان در قیامت، سیره و رفتار پیامبر اکرم(ص) است

مافی‌نژاد ادامه داد: صرف شنیدن سخنان پیامبر(ص) و بیان محبت نسبت به ایشان کافی نیست، بلکه باید این محبت در رفتار انسان دیده شود. اگر کسی خود را پیرو پیامبر اکرم(ص) می‌داند، باید اخلاق، رفتار و سیره ایشان را در زندگی فردی، خانوادگی و اجتماعی خود دنبال کند.

 

این کارشناس مذهبی با بیان اینکه پیامبر اکرم(ص) بهترین الگوی رفتاری برای مؤمنان است، عنوان کرد: امیرالمؤمنین(ع) در بیان ویژگی‌های اخلاقی رسول خدا(ص) نکات بسیار مهمی را مطرح کرده‌اند که می‌تواند برای زندگی امروز ما نیز راهگشا باشد.

 

وی تصریح کرد: یکی از ویژگی‌های پیامبر اکرم(ص) این بود که با خیره شدن به افراد، موجب ناراحتی و معذب شدن آنان نمی‌شدند. این رفتار نشان می‌دهد که در فرهنگ نبوی، حفظ کرامت و آرامش دیگران اهمیت فراوانی داشته است.

 

مافی‌نژاد، پیش‌قدم شدن در سلام را از دیگر ویژگی‌های اخلاقی پیامبر(ص) برشمرد و گفت: رسول خدا(ص) در ارتباط با مردم خود را محدود به جایگاه و سن افراد نمی‌کردند و در سلام کردن پیش‌قدم بودند. این موضوع نشان می‌دهد که تواضع و احترام به دیگران باید در رفتار روزمره ما نیز نمود داشته باشد.

 

وی افزود: پیامبر اکرم(ص) هنگام دست دادن با دیگران نیز تا زمانی که طرف مقابل دست خود را نمی‌کشید، دست ایشان را رها نمی‌کردند. چنین رفتارهایی در ظاهر ساده است، اما نشان‌دهنده توجه عمیق پیامبر(ص) به شخصیت و کرامت انسان‌هاست.

 

این مشاور خانواده گفت:یکی دیگر از ویژگی‌های رسول خدا(ص) این بود که از برآورده کردن حاجات مردم خسته نمی‌شدند.ایشان پیگیر مشکلات و نیازهای دیگران بودند و تاحد امکان برای رفع گرفتاری مردم تلاش می‌کردند.

 

مافی‌نژاد با بیان اینکه خشم پیامبر اکرم(ص) برای مسائل شخصی نبود،گفت: رسول خدا(ص) برای منافع شخصی خود خشمگین نمی‌شدند، بلکه خشم و غضب ایشان در مسیر دفاع از حق و برای خدا بود. این مسئله تفاوت بسیار مهمی با خشم‌های شخصی و کنترل‌نشده‌ای دارد که گاهی در روابط خانوادگی و اجتماعی مشاهده می‌کنیم.

 

وی به موضوع تربیت فرزندان پرداخت و اظهار کرد: در تربیت فرزند نیز باید خشم مدیریت شود. والدین نباید اجازه دهند عصبانیت شخصی آنان به رفتار تربیتی تبدیل شود. حتی اگر لازم است والد در برابر رفتار نادرست فرزند جدیت نشان دهد، این جدیت باید هدفمند و در راستای اصلاح رفتار کودک باشد.

 

این کارشناس مذهبی تأکید کرد: در تربیت صحیح، ممکن است والد چهره‌ای جدی به خود بگیرد، اما پشت این جدیت باید محبت و دلسوزی وجود داشته باشد. هدف از تذکر و برخورد، تخلیه خشم والدین نیست، بلکه باید اصلاح رفتار فرزند و هدایت او باشد.

 

مافی‌نژاد با اشاره به سیره امیرالمؤمنین(ع) در اجرای عدالت نیز گفت: در سیره اهل‌بیت(ع) میان عدالت و خشم شخصی تفاوت اساسی وجود دارد. اجرای حکم الهی و عدالت اجتماعی نباید با عصبانیت شخصی و انتقام‌جویی اشتباه گرفته شود.

 

وی افزود: امیرالمؤمنین(ع) در اجرای عدالت حتی با کسانی که مرتکب جرم شده بودند، بر اساس قانون و حکم الهی رفتار می‌کردند. این مسئله نشان می‌دهد که در نگاه علوی، عدالت نباید تحت تأثیر احساسات شخصی قرار گیرد.

 

این مشاور خانواده با تأکید بر اینکه انسان باید در رفتار روزمره خود سیره اهل‌بیت(ع) را معیار قرار دهد، اظهار کرد: اگر می‌خواهیم جامعه‌ای منتظر و مهدوی داشته باشیم، انتظار نباید صرفاً در حد شعار و دعا باقی بماند. منتظر واقعی باید از خود شروع کند و اخلاق، رفتار و سبک زندگی خود را با آموزه‌های پیامبر اکرم(ص) و اهل‌بیت(ع) هماهنگ سازد.

 

وی گفت: رسیدن به جامعه‌ای که زمینه‌ساز ظهور حضرت مهدی(عج) باشد، نیازمند اصلاح رفتار فردی و اجتماعی است. رعایت اخلاق، کنترل خشم، احترام به دیگران، کمک به نیازمندان، تواضع و عمل به سنت پیامبر(ص) از جمله اقداماتی است که می‌تواند انسان را در مسیر انتظار واقعی قرار دهد.

وی با بیان اینکه محبت به پیامبر اکرم(ص) باید در رفتار انسان نمود پیدا کند، گفت: اگر صلوات می‌فرستیم و خود را محب پیامبر(ص) و اهل‌بیت(ع) می‌دانیم، باید تلاش کنیم اخلاق نبوی را در زندگی خود جاری کنیم؛ چراکه پیروی حقیقی از پیامبر(ص) تنها با سخن و شعار محقق نمی‌شود، بلکه نیازمند عمل و تغییر در سبک زندگی است.

پس از پرداخت تاوان اشتباه، حق تحقیر و سرزنش فرد را نداریم
مافی‌نژاد با اشاره به سیره امیرالمؤمنین(ع) در اجرای عدالت اظهار کرد: در فرهنگ اهل‌بیت(ع)، اجرای عدالت با کینه‌توزی و تحقیر افراد تفاوت دارد و اگر فردی مرتکب خطایی شد و مجازات آن را تحمل کرد، دیگر نباید به دلیل اشتباه گذشته مورد سرزنش و تحقیر قرار گیرد.

وی با اشاره به روایتی از امیرالمؤمنین(ع) افزود: فردی که مرتکب سرقت شده بود، نزد امیرالمؤمنین(ع) آمد و پس از اثبات جرم، حکم الهی درباره او اجرا شد. پس از این ماجرا، امام حسن(ع) و امام حسین(ع) با آن فرد مواجه شدند و او را با احترام خطاب کردند.

مافی‌نژاد ادامه داد: این رفتار حاوی پیام مهمی برای جامعه امروز است؛ اگر کسی خطایی مرتکب شد و تاوان آن را پرداخت، نباید نگاه جامعه نسبت به او تا پایان عمر تغییر کند. انسان ممکن است مرتکب اشتباه شود، اما پس از تحمل مجازات و توبه، باید فرصت بازگشت و اصلاح داشته باشد.

این کارشناس مذهبی تصریح کرد: اگر سیره پیامبر اکرم(ص) و اهل‌بیت(ع) را قبول داریم، باید در رفتار خود نیز به این سیره پایبند باشیم. نمی‌توان از یک سو ادعای پیروی از اهل‌بیت(ع) داشت و از سوی دیگر فردی را که اشتباهی کرده و مجازات آن را نیز تحمل کرده است، همواره تحقیر کرد.

وی با تأکید بر اهمیت بخشش در آموزه‌های اسلامی گفت: پیامبر اکرم(ص) اهل بخشش بودند و در بسیاری از موارد با سرعت از خطاهای دیگران می‌گذشتند. این ویژگی باید در روابط خانوادگی و اجتماعی ما نیز مورد توجه قرار گیرد.

مافی‌نژاد با اشاره به روایتی از امام باقر(ع) درباره قهر و قطع رابطه میان مؤمنان اظهار کرد: امام باقر(ع) درباره دو نفری که بیش از سه روز با یکدیگر قهر باشند، موضع بسیار جدی دارند و از چنین رفتاری اعلام بیزاری می‌کنند.

وی افزود: حتی اگر میان دو نفر اختلافی ایجاد شده باشد و یکی خود را مظلوم و دیگری را مقصر بداند، استمرار قهر و قطع رابطه راه‌حل مناسبی نیست. در فرهنگ اهل‌بیت(ع)، اصل بر اصلاح رابطه، گذشت و بازگشت به صلح است.

این مشاور خانواده با انتقاد از رواج قهرهای طولانی در برخی خانواده‌ها بیان کرد: گاهی مشاهده می‌شود زن و شوهر برای مدت طولانی با یکدیگر صحبت نمی‌کنند یا میان عروس و مادرشوهر سال‌ها کدورت و قهر وجود دارد. چنین رفتارهایی با سبک زندگی اسلامی و آموزه‌های اهل‌بیت(ع) سازگار نیست.

مافی‌نژاد خاطرنشان کرد: ممکن است افراد خود را مسلمان و شیعه بدانند، اما اگر در زندگی خانوادگی خود گرفتار کینه، قهر و قطع ارتباط باشند، باید در میزان پایبندی عملی خود به آموزه‌های دینی تجدیدنظر کنند. نام مسلمانی زمانی ارزشمند است که در رفتار و اخلاق انسان نیز نمود پیدا کند.

وی در ادامه به ویژگی‌های اخلاقی پیامبر اکرم(ص) اشاره کرد و گفت: امیرالمؤمنین(ع) در توصیف پیامبر(ص) از ویژگی‌های مختلف اخلاقی ایشان سخن گفته‌اند که یکی از آنها گشاده‌رویی و تبسم دائمی رسول خدا(ص) بود.

این کارشناس مذهبی افزود: پیامبر اکرم(ص) در غم و شادی مردم شریک بودند، از بیماران عیادت می‌کردند و برای تشییع جنازه مؤمنان حضور پیدا می‌کردند. این رفتارها نشان‌دهنده اهمیت همدلی، همراهی و مشارکت اجتماعی در سیره نبوی است.

وی با اشاره به ماجرای تشییع جنازه یک جوان اظهار کرد: در روایتی آمده است که پیامبر اکرم(ص) برای تشییع جنازه جوانی حضور یافتند و حتی با پای برهنه در مراسم شرکت کردند. برخی از اصحاب درباره این رفتار سؤال کردند و گفتند این جوان سابقه حضور در مسجد و برخی اجتماعات دینی را نداشته است.

مافی‌نژاد ادامه داد: پیامبر(ص) در پاسخ، محبت آن جوان به امیرالمؤمنین(ع) را مورد توجه قرار دادند. این روایت نشان می‌دهد که محبت به امیرالمؤمنین(ع) و اهل‌بیت(ع) جایگاه ویژه‌ای دارد و پیامبر اکرم(ص) نسبت به علاقه‌مندان اهل‌بیت(ع) اهتمام داشتند.

وی همچنین با اشاره به اهمیت عیادت از بیماران در سیره پیامبر(ص) گفت: رسول خدا(ص) برای عیادت بیماران حتی به نقاط دورتر شهر نیز می‌رفتند. این مسئله نشان می‌دهد که در فرهنگ نبوی، همراهی با دیگران تنها به افراد نزدیک محدود نمی‌شود و مؤمن باید نسبت به جامعه خود احساس مسئولیت داشته باشد.

محبت و ابراز علاقه به همسر از آموزه‌های سیره نبوی است
این مشاور خانواده یکی دیگر از ویژگی‌های پیامبر اکرم(ص) را توجه به خانواده و ابراز محبت به همسر عنوان کرد و گفت: پیامبر(ص) در زندگی خانوادگی، محبت خود را ابراز می‌کردند و از گفتن جملات محبت‌آمیز به همسر خود ابایی نداشتند.

مافی‌نژاد تأکید کرد: برخی مردان تصور می‌کنند بیان جمله «دوستت دارم» یا ابراز محبت به همسر با جایگاه مردانه آنان منافات دارد، در حالی که پیامبر اکرم(ص) به ما آموختند که محبت باید در خانواده ابراز شود.

وی افزود: خانواده سالم بر پایه محبت، احترام و گفت‌وگو شکل می‌گیرد. اگر زوجین محبت خود را به یکدیگر ابراز نکنند، فاصله عاطفی میان آنها افزایش پیدا می‌کند. بنابراین، باید از سیره پیامبر اکرم(ص) در روابط خانوادگی الگو بگیریم.

این کارشناس مذهبی با بیان اینکه دین ما دین محبت است، اظهار کرد: محبت به خدا، پیامبر(ص)، اهل‌بیت(ع) و مؤمنان باید در رفتار روزمره انسان نمود داشته باشد. نمی‌توان محبت اهل‌بیت(ع) را صرفاً در مناسبت‌های مذهبی محدود کرد و در زندگی اجتماعی و خانوادگی برخلاف آموزه‌های آنان رفتار کرد.

وی همچنین با اشاره به جایگاه امام حسین(ع) در خانواده گفت: امام حسین(ع) تنها یک شخصیت حماسی و تاریخی نیست، بلکه باید از سبک زندگی خانوادگی و اخلاقی ایشان نیز درس بگیریم. بسیاری از آموزه‌های عاشورا و سیره امام حسین(ع) در بستر خانواده و ارتباط میان اعضای خانواده ایشان شکل گرفته است.

مافی‌نژاد در پایان با اشاره به ارادت شیعیان به امام رضا(ع) و ائمه اطهار(ع)، بر ضرورت حفظ پیوند معنوی با اهل‌بیت(ع) تأکید کرد و گفت: محبت به اهل‌بیت(ع) باید انسان را به سمت اخلاق و رفتار آنان سوق دهد و اگر این محبت در زندگی خانوادگی و اجتماعی ما اثر بگذارد، بسیاری از اختلافات، کدورت‌ها و قهرهای طولانی از جامعه ریشه‌کن خواهد شد.