امام رضا(ع) خدمت به مردم را در کنار عبادت معنا کردند

 

حجت‌الاسلام والمسلمین سیدجواد بهشتی در این زمینه در گفتگویی با تأکید بر اینکه در آموزه‌های اسلامی، عبادت و مسئولیت اجتماعی دو مفهوم جدایی‌ناپذیر هستند، گفت: قرآن کریم با قرار دادن مکرر نماز و زکات در کنار یکدیگر، نشان می‌دهد که ارتباط با خداوند زمانی به کمال می‌رسد که با خدمت به مردم و توجه به نیازمندان همراه باشد.

 

وی با اشاره به سخنی از امام رضا (ع) درباره شیوه چینش موضوعات در قرآن کریم اظهار کرد: آن حضرت به مخاطبان توصیه می‌کنند هنگام تلاوت قرآن، به ترتیب و هم‌نشینی مفاهیم نیز توجه داشته باشند؛ چراکه این چینش کاملاً حکیمانه است. یکی از روشن‌ترین نمونه‌های این حکمت، همراهی نماز و زکات در ۲۸ آیه قرآن است. نماز نماد ارتباط انسان با خدا و زکات نماد مسئولیت انسان در قبال جامعه، محرومان و نیازمندان است و این هم‌نشینی، پیام مهمی را درباره پیوند عبادت با مسئولیت‌های اجتماعی به مخاطب منتقل می‌کند.

 

بهشتی افزود: از نگاه قرآن، دینداری تنها به انجام عبادات فردی محدود نمی‌شود، بلکه رسیدگی به مشکلات مردم و تلاش برای رفع نیازهای آنان نیز بخشی از حقیقت ایمان است. به همین دلیل، رابطه با خدا و رابطه با بندگان خدا در کنار یکدیگر معنا پیدا می‌کند و هر یک، مکمل دیگری است.

 

این خطیب مذهبی با اشاره به اهمیت گره‌گشایی از مشکلات مردم در معارف اسلامی، اظهار کرد: برخی افراد از شنیدن مشکلات دیگران گریزان هستند، اما گروهی دیگر، خدمت به مردم را فرصتی برای انجام وظیفه الهی می‌دانند. امام حسین (ع) در حدیثی می‌فرمایند: «مراجعه گرفتاران به سوی شما از الطاف خداوند به شماست؛ از آن خسته و ملول نشوید.» این نگاه نشان می‌دهد که کمک به نیازمندان، نه یک بار اضافی، بلکه نعمتی الهی و فرصتی برای رشد معنوی انسان است که باید برای آن شکرگزار بود.

 

وی ادامه داد: سیره عملی امام رضا (ع) نیز بر همین اساس استوار بود. نقل شده است که آن حضرت حتی در روزهای پایانی عمر مبارکشان، زمانی که غذا برایشان می‌آوردند، پیش از آنکه خود از آن استفاده کنند، خدمتکاران، غلامان و کنیزان را بر سر سفره می‌نشاندند و از آنان پذیرایی می‌کردند. همچنین هرگاه با گرفتاری مردم روبه‌رو می‌شدند، یا شخصاً برای حل مشکل آنان اقدام می‌کردند و یا دیگران را به یاری رساندن به نیازمندان سفارش می‌کردند.

 

بهشتی انفاق، ایثار، مواسات و تقسیم شادی‌ها با دیگران را از جلوه‌های زیبای دین برشمرد و گفت: قرآن کریم با تعبیر «تُنْفِقُوا مِمَّا تُحِبُّونَ» انسان را به انفاق از آنچه دوست دارد دعوت می‌کند. هنگامی که انسان از نعمت‌هایی که خداوند در اختیارش قرار داده، برای رفع نیاز دیگران استفاده کند، هم زندگی شخصی او رنگ و بوی معنوی بیشتری می‌گیرد و هم جامعه از محبت، همدلی و آرامش بیشتری برخوردار خواهد شد.

 

وی افزود: بسیاری از احکام و آموزه‌های دینی مانند قربانی کردن، ایثار، مواسات، ترجیح دادن دیگران بر خود و تقسیم شادی‌ها، در کنار عباداتی همچون نماز مورد تأکید قرار گرفته‌اند و همین موضوع نشان می‌دهد که اسلام، دینی است که عبادت را با مسئولیت اجتماعی و اخلاقی درهم آمیخته است.

 

این کارشناس برنامه‌های معارفی صداوسیما با اشاره به جمله معروف حضرت زینب (س) پس از واقعه عاشورا که فرمودند «ما رأیت إلا جمیلاً»، اظهار کرد: این تعبیر می‌تواند تفسیرهای مختلفی داشته باشد، اما یکی از مهم‌ترین جلوه‌های آن، زیبایی ایثار، فداکاری و ازخودگذشتگی در راه خداست. همان‌گونه که در زیارت اربعین نیز آمده است، امام حسین (ع) جان، خانواده و همه داشته‌های خود را برای هدایت انسان‌ها، احیای دین و آزادی ملت‌ها فدا کردند و این اوج زیبایی و شکوه ایمان است.

 

بهشتی در ادامه، گره‌گشایی از مشکلات مردم را یکی از نشانه‌های عقلانیت دانست و گفت: امام رضا (ع) در روایتی، ده ویژگی برای انسان عاقل بیان می‌کنند که نخستین آنها این است که دیگران همواره به خیر و نیکی او امید داشته باشند. اگر در جامعه، افراد هنگام مواجهه با یک مشکل یا انجام یک کار خیر، نخستین نامی که به ذهنشان می‌رسد ما باشیم، این بزرگ‌ترین سرمایه معنوی و اجتماعی برای هر انسان خواهد بود.

 

وی تأکید کرد: مؤمن نباید خود را از مسئولیت‌های اجتماعی کنار بکشد یا از کمک به دیگران طفره برود، بلکه باید اندیشه، تجربه، آبرو، توانایی، امکانات و استعدادهای خود را در مسیر رفع مشکلات مردم به کار گیرد و زمینه گره‌گشایی از زندگی دیگران را فراهم کند.

 

بهشتی در بخش دیگری از سخنان خود، با تبیین نگاه امام رضا (ع) به مفهوم واقعی تشیع، خاطرنشان کرد: آن حضرت در دوران حضور خود در ایران، دیدارهای فراوانی با شیعیان و حتی پیروان دیگر مذاهب داشتند. براساس گزارش‌های تاریخی، در بسیاری از این دیدارها، بیش از آنکه درباره مباحث نظری و اعتقادی پرسش کنند، درباره رفتار اجتماعی افراد سؤال می‌پرسیدند؛ اینکه آیا به دیدار یکدیگر می‌روند، در مشکلات به هم کمک می‌کنند، اگر کسی نیازمند قرض باشد به او قرض می‌دهند و نسبت به گرفتاری‌های دیگران احساس مسئولیت دارند یا خیر.