پیاده روی اربعین سندی تاریخی از هویت شیعه است

به گزارش خبرنگار خبرگزاری رضوی، آیین پیاده‌روی اربعین، در سال‌های اخیر به یکی از بزرگ‌ترین اجتماعات مذهبی جهان تبدیل شده، اما حقیقت آن فراتر از ابعاد اجتماعی و سیاسی امروز است. برخلاف برخی تصورات که این سنت را پدیده‌ای نوظهور یا محصول تحولات معاصر می‌دانند، شواهد تاریخی و روایی نشان می‌دهد که زیارت اربعین، به‌ویژه به‌صورت پیاده، ریشه‌ای عمیق در فرهنگ شیعی دارد و از همان نخستین سال‌های پس از واقعه عاشورا، آغاز شده است. 

 

این حرکت عبادی، در طول قرون، نه‌تنها تداوم یافته، بلکه به یکی از نمادهای استقامت دینی، پیوندهای معنوی و هویت اعتقادی شیعیان بدل شده است. گفت‌وگویی که در ادامه با پژوهشگر و استاد تاریخ اسلام می‌خوانید، به بررسی این پیشینه تاریخی، جایگاه عبادی و معنای اصیل زیارت اربعین می‌پردازد.

 

 

حجت‌الاسلام قاسم خانجانی در گفت‌وگو با خبرنگار ما با تمرکز بر پیشینه تاریخی و جایگاه عبادی پیاده‌روی اربعین، اظهار داشت: بر خلاف برخی ادعاها که این سنت را به دوره عثمانی یا قاجار نسبت می‌دهند، شواهد متعددی نشان می‌دهد که زیارت امام حسین (ع)، به‌ویژه در اربعین و با پای پیاده، سابقه‌ای دست‌کم چهارده قرن دارد.

 

وی با استناد به متون دینی گفت: در منابع روایی، زیارت حضرت اباعبدالله (ع) با پای پیاده نه‌تنها توصیه شده، بلکه به‌عنوان نشانه‌ای از ایمان نیز مطرح شده است. روایات متعددی از امامان شیعه وجود دارد که بر ثواب ویژه این زیارت، به‌خصوص در ایام اربعین، تأکید دارند.

 

خانجانی، با اشاره به اولین زائر اربعین، افزود: جابربن‌عبدالله انصاری حدود چهل روز پس از عاشورا به زیارت امام حسین (ع) رفت؛ گرچه وسایل نقلیه آن زمان وجود داشت، اما او مسیر نهایی را با پای پیاده طی کرد. این واقعه نشان می‌دهد که سنت پیاده‌روی به کربلا در همان نخستین سال پس از شهادت امام حسین (ع) شکل گرفت.

 

این استاد دانشگاه با اشاره به استمرار این سنت در طول قرون، گفت: در دوره‌های مختلف، از جمله در عصر متوکل عباسی که زیارت قبر امام حسین (ع) ممنوع و مجازات‌پذیر بود، مردم همچنان با خطر شکنجه و مرگ به زیارت می‌رفتند. این نشان‌دهنده آن است که زیارت اربعین نه‌تنها یک آیین عبادی، بلکه بخشی از پایداری هویت دینی شیعیان بوده است.

 

خانجانی تأکید کرد که هرچند در دهه‌های اخیر، پیاده‌روی اربعین ابعاد اجتماعی و سیاسی بیشتری یافته است، اما اساس این حرکت ریشه در اعتقادات دینی دارد. 

 

وی گفت: اگرچه امروزه این حرکت توانسته اتحاد میان اقوام، ادیان و مذاهب مختلف را شکل دهد و جلوه‌ای از همبستگی جهانی مسلمانان شود، اما هدف بنیادین آن همچنان زیارتی عبادی و مبتنی بر محبت اهل بیت (ع) است.

 

او در پاسخ به پرسشی درباره تلاش برخی تحلیل‌گران برای سیاسی‌سازی این آیین گفت: نسبت‌دادن این پدیده به مقاصد صرفاً سیاسی، نوعی تقلیل‌گرایی و تحریف واقعیت است. سیاست در اینجا به‌معنای عین دیانت است، نه ابزار قدرت. زیارت اربعین هم مبنای شرعی دارد، هم ظرفیت‌های اجتماعی و سیاسی مثبت، اما ماهیت آن را نمی‌توان به سیاست روز تقلیل داد.

 

این کارشناس همچنین با بررسی سیره علما در قرون اخیر افزود: از قرن هفتم هجری، علمایی همچون سیدبن‌طاووس نسبت به زیارت اربعین اهتمام داشتند. در سده‌های اخیر، این سنت در میان علما رایج بوده و آن‌ها مسیر نجف تا کربلا را، اغلب از کنار رود فرات، پیاده می‌پیمودند.

 

وی خاطرنشان کرد: در گذشته، این زیارت بیشتر به‌صورت فردی یا در قالب گروه‌های کوچک انجام می‌شد و برخلاف شرایط کنونی، ساختار سازمان‌یافته‌ای برای حمایت از زائران وجود نداشت. علما و مردم با انگیزه‌ای شخصی و دینی، در سخت‌ترین شرایط نیز این مسیر را می‌پیمودند.

 

خانجانی در پایان گفت: زیارت اربعین، علاوه بر آنکه یکی از برجسته‌ترین مصادیق فرهنگ زیارت در تشیع محسوب می‌شود، نمادی از پیوند تاریخی، عقیدتی و اجتماعی میان پیروان اهل بیت (ع) است که از قرن نخست هجری تا امروز ادامه دارد.