نویسنده و پژوهشگر ادبیات آیینی:
ادبیات اربعین به قالبی فراتر از کلیشههای آیینی نیاز دارد
به گزارش خبرنگار خبرگزاری رضوی اربعین حسینی، با همه عظمت و ابعاد معنوی، انسانی و اجتماعیاش، سالهاست الهامبخش نویسندگان و شاعران آیینی شده است. اما آیا روایتهای ادبی از این آیین بزرگ، توانستهاند با تحولات ذائقه مخاطب همسو شوند؟ در این خصوص به گفتگو با حمیدرضا سهیلی نویسنده و پژوهشگر پرداختیم .
وی در گفتگو با خبرنگار ما با نگاهی عمیق به جایگاه اربعین در فضای ادبی ایران، معتقد است که این رویداد عظیم دینی، اجتماعی و انسانی نباید صرفاً در قالبهای تکراری و مناسبتمحور محدود بماند.
وی با تأکید بر اینکه اربعین تنها یک مناسبت مذهبی نیست، بلکه جریانی زنده و چندلایه در جهان اسلام به شمار میآید، ضرورت بازنگری در قالبهای ادبی رایج در این حوزه را مطرح میکند.
سهیلی معتقد است که ادبیات اربعین باید از سطح کلیشهها فراتر رفته و به بیان تازه و صادقانه از این واقعه عظیم انسانی نزدیک شود.
وی ادامه داد: شعر آیینی همچنان جایگاه قابل توجهی در انتقال پیامهای دینی دارد، اما اگر صرفاً به بیان احساسات شعاری و تکراری بسنده کند، نمیتواند با مخاطب معاصر، بهویژه نسل جوان، ارتباطی ماندگار برقرار کند. به همین دلیل، بهرهگیری از قالبهای متنوع و روزآمد در این عرصه امری ضروری به نظر میرسد.
سهیلی اشاره کرد: راهپیمایی اربعین با آن حجم گسترده از حضور مردم، تجربهای جمعی و عینی است که میتواند در قالب سفرنامههای شخصی یا روایتهای مستند، با صداقت، عمق و اثرگذاری بالا به تصویر کشیده شود.نمونههایی از این دست را در آثار نویسندگانی چون علی آقامحمدی یا محمدعلی جعفری میتوان مشاهده کرد.
به گفته وی، ظرفیتهای گستردهای برای بازآفرینی روایتهای انسانی در دل این آیین دارند.
او بر این نکته تأکید کرد که هنوز رمانی تأثیرگذار که بتواند مسیر نجف تا کربلا را از زاویه دید یک خانواده یا حتی یک زائر غیرایرانی به تصویر بکشد، نوشته نشده است؛ در حالی که اینگونه روایتها میتوانند فضای اربعین را از نگاههای متنوعتر و انسانیتر به مخاطب جهانی عرضه کنند.
سهیلی در ادامه، ادبیات کودک و نوجوان را یکی از مهمترین و مغفولماندهترین حوزههای روایت اربعین دانست.
وی معتقد است که کودکان در پیادهروی اربعین صرفاً همراهان پدر و مادر نیستند، بلکه خودشان شخصیتهای کامل و قابل توجهی برای داستانپردازیاند.
سهیلی تاکید کرد: روایتهای کودکانه از تجربه حضور در این مسیر میتواند نسل جدید را با نگاهی عاطفی و معنوی به مفهوم اربعین پیوند دهد.
وی با اشاره به اینکه در کنار این قالبها، داستان کوتاه و روایتهای مینیمالیستی نیز به عنوان ابزارهایی برای ثبت لحظههای ناب و تأثیرگذار مسیر پیادهروی معرفی میشوند، اضافه کرد: گاه یک برخورد ساده بین زائر و موکبدار یا یک صحنه کوتاه از همدلی مردم میتواند الهامبخش داستانی کوتاه ولی عمیق و بهیادماندنی باشد.
این نویسنده در خصوص شعر آیینی،با نگاهی نقادانه تأکید کرد: این قالب هنوز زنده است، اما باید از حالت شعارگونه فاصله بگیرد و وارد لایههای عاطفی، شخصی و اجتماعی واقعه اربعین شود.
به گفته وی شعر نو، سپید، و حتی نثر شاعرانه میتواند ابزار مناسبی برای بیان تجربههای تازه و متفاوت از اربعین باشد؛ تجربههایی که تاکنون کمتر مجال بروز یافتهاند.
وی خطاب به نویسندگان جوان توصیه کرد که اگر میخواهند درباره اربعین بنویسند، پیش از هر چیز باید خودشان آن را زندگی کنند. نوشتن درباره اربعین، نوشتن درباره یک حقیقت زنده و جاری است، نه صرفاً یک رویداد تاریخی.
سهیلی تأکید کرد: تجربه مستقیم، نگاه تازه، و پرهیز از تقلید سه کلید اصلی برای خلق اثری ماندگار در این حوزهاند.
